Το αφεντικό της ταϊγκά: Να δεις καφετιά αρκούδα και να επιζήσεις

10 Αυγούστου 2014 Άννα Γκρούζντεβα, suburbia.ru
Γιατί μέχρι σήμερα στους δρόμους των ρωσικών πόλεων βολτάρουν αρκούδες και πώς πρέπει να συμπεριφερθείτε αν τις συναντήσετε στην άγρια φύση; Ιδού ορισμένες απαντήσεις.
Πηγή: Lori / Legion Media
Πηγή: Lori / Legion Media

Η καφετιά αρκούδα, το σύμβολο όχι μόνο της Σιβηρίας, αλλά και ολόκληρης της Ρωσίας, δεν έχει συμπεριληφθεί ακόμη στην Κόκκινη βίβλο επειδή δεν απειλείται με αφανισμό, όπως για παράδειγμα η «λεοπάρδαλη του χιονιού». Εξακολουθεί, όμως, συχνά να βγαίνει από το δάσος και να πηγαίνει στους ανθρώπους, επιβεβαιώνοντας τους διαδεδομένους μύθους για τη Σιβηρία.

Μαζί με το επιστημονικό προσωπικό του προστατευόμενου δρυμού «Στολμπί», τα σύνορα του οποίου απέχουν μόλις 7 χλμ. από το Κρασνογιάρσκ, κατευθυνθήκαμε προς την άγρια ταϊγκά προκειμένου να περάσουμε από τα μονοπάτια του θηρίου, να μιλήσουμε για την αλλαγή στη συμπεριφορά και στον τρόπο ζωής της καφέ αρκούδας, το κυνήγι που έχει ως σκοπό το τρόπαιο του «αφεντικού της ταϊγκά», καθώς και για θέματα δασοκομίας και τα προβλήματα του προστατευόμενου δρυμού, ο οποίος βρίσκεται στα όρια της μεγάλης πόλης.

Συνοικισμός Μπερέτ

Από εδώ, μέσω του ποταμού Μάνα, μπορεί να φτάσει κανείς ως τη δασώδη έκταση «Στολμπί», στα καταφύγια-δασαρχεία «Μπέρλι», «Μασλιάνκα» και «Κανταλάκ», όπου μένουν οι δασονόμοι και μεταβαίνει συστηματικά το επιστημονικό προσωπικό του δρυμού «Στολμπί», προκειμένου να μελετήσει την κατάσταση των οικοσυστημάτων και του κλίματος, να παρατηρήσει τα ζώα και γενικότερα την κατάσταση του φυσικού συγκροτήματος και τέλος, να σχηματίσει την ετήσια έκθεση αναφορικά με την καφέ αρκούδα. 

Ο δρυμός «Στολμπί» βρίσκεται στις παρυφές της μεγάλης ορεινής περιοχής Αλτάι-Σαγιάνσκαγια, εκεί όπου συνορεύουν η πεδιάδα της Δυτικής Σιβηρίας και το οροπέδιο της Κεντρικής Σιβηρίας. Είναι ένας από τους μικρότερους στην περιοχή του Κρασνογιάρσκ καθώς η έκτασή του είναι λίγο μεγαλύτερη από 47 εκτάρια, και είναι ένα μέρος που βρίσκεται ανάμεσα σε ποτάμια, συγκεκριμένα των παραποτάμων του Ενισέι, δηλαδή του Μπαζάιχα, του Μπολσάγια Σλιζνέβα και του Μάνα, από τον οποίο πηγαίνουν οι βάρκες μας. Η ταϊγκά σκοτεινιάζει εδώ από τα έλατα και τους κέδρους, ενώ στις όχθες του ποταμού υπάρχουν ψηλά πεύκα, σημύδες που μόλις αρχίζουν να πρασινίζουν μετά το χειμώνα, καθώς και πολυάριθμοι ψαράδες. Ανάμεσα στα μικρά βουνά ελίσσεται ο Μάνα με την ευχάριστη γκριζοπράσινη απόχρωσή του.

Ο Βλαντίμιρ Κοζέτσκιν είναι ένας από τους παλαιότερους επιστήμονες του δρυμού και ειδικός οικολόγος όσον αφορά τα μεγάλα θηρία. Άρχισε να εργάζεται στο δρυμό το 1979, υποστήριξε τη διατριβή του με θέμα το σπάνιο και επομένως δύσκολο για μελετηθεί σαρκοβόρο Gulo-gulo (ή wolverine ή rosomaha στα ρωσικά), αλλά εδώ και πολύ καιρό το επιστημονικό του ενδιαφέρον έχει στραφεί στην καφέ αρκούδα. Είναι γεγονός ότι μακριά από τις «ζούγκλες» της πόλης ο Κοζέτσκιν δεν μοιάζει με διδάκτορα βιολογικών επιστημών και επιστήμονα του γραφείου, αλλά με δασοκόμο. Ζεστό παντελόνι, μακριά μπλούζα με λαιμό, λαστιχένιες μπότες, και στους ώμους γκρίζο-μπλε σακίδιο.

«Μπέρλι»


Πηγή: Anna Gruzdeva

Το καταφύγιο «Μπέρλι» βρίσκεται στο νότιο τμήμα του δρυμού και εδώ δεν υπάρχουν καθόλου ψαράδες. Από τη δεξιά όχθη του Μάνα και ψηλότερα από το καταφύγιο, ξεκινά η «απόλυτα προστατευμένη ζώνη».

«Η δασοκομία δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά», αναφέρει ο Βλαντίμιρ Κοζέτσκιν. «Πρέπει και τα καυσόξυλα να ξέρεις να ετοιμάζεις, και τα μονοπάτια να φροντίζεις, και στην ιδανική περίπτωση, να μεριμνάς για τα ήμερα ζώα στην αυλή, καθώς και να πραγματοποιείς παρατηρήσεις στη φύση... Οι νέοι σήμερα δεν μπορούν να τα κάνουν αυτά. Λίγοι είναι πρόθυμοι να ζήσουν και να εργαστούν σε δρυμό», λέει με μια δόση μελαγχολίας.

Το παλιό σπίτι των δασοπόνων στο καταφύγιο, μοιάζει με χωριατόσπιτο. Τζάκι, ξύλα, παλιά μπουφάν κρεμασμένα στους τοίχους, δίπλα από την τηλεόραση τοποθετημένα μακριά σκι με το ειδικό υλικό στην επιφάνειά τους για μην γλιστρά ο χρήστης κατά την ανάβαση.

Ο περιβόητος μύθος ότι στη Σιβηρία οι αρκούδες φέρνουν βόλτες στους δρόμους των πόλεων, πλέον κοντεύει να μην αποτελεί μύθο. Τα τελευταία δέκα χρόνια αυτές έχουν αρχίσει να βγαίνουν όλο και πιο συχνά στις πόλεις, να εμφανίζονται στα εξοχικά, στους αυτοκινητόδρομους, στα μονοπάτια των περιπάτων και στα δημόσια πάρκα. Πριν από δύο χρόνια η τουριστική ζώνη του «Στολμπί» έκλεισε εξαιτίας της εμφάνισης εκεί μιας αρκούδας, αλλά οι «ειδήσεις» σχετικά με αρκούδες εξάπτουν κάθε χρόνο τη φαντασία των κατοίκων, όχι μόνο της περιοχής του Κρασνογιάρσκ, αλλά και του Τομσκ, του Κέμεροβο, του Ομσκ και άλλων.

«Γιατί οι αρκούδες έρχονται στις πόλεις;»

«Η πόλη είναι πολύ σημαντική για την αρκούδα από διατροφική άποψη», αναφέρει ο Βλαντίμιρ. «Για παράδειγμα, πριν από 20-30 χρόνια η περιοχή ήταν πολύ πιο πλούσια σε καρύδια, φουντούκια, βατόμουρα, ενώ τώρα όλα αυτά είναι ελάχιστα. Το θηρίο δεν παίρνει αρκετή πρωτεΐνη. Σε κάποιες περιόδους πείνας δυο φορές πυροβόλησαν αρκούδες σε νεκροταφείο. Αυτές είχαν φτάσει εκεί και άνοιγαν τους τελευταίους τάφους. Φανταστείτε το σκηνικό, να προχωρά μια νεκρώσιμη πομπή και πιο δίπλα μια αρκούδα να σκάβει έναν πρόσφατο τάφο».

Η δεκαετία του ΄90 ήταν μια εποχή καμπής, όχι μόνο για την κοινωνία, αλλά και για τα φυσικά συστήματα. Η σοδειά των μούρων έπεσε απότομα εξαιτίας των βιομηχανικών αποβλήτων από τις πόλεις, την επίδραση των συγκροτημάτων παραγωγής ενέργειας και επεξεργασίας καυσίμων, όχι μόνο στο Κρασνογιάρσκ, αλλά και πολύ μακριά από αυτό. Μέσα σε λίγες δεκαετίες άλλαξε σημαντικά η σύνθεση των γαιών, το κλίμα έγινε πιο απρόβλεπτο, κάτι που επηρέασε κυρίως τη σοδειά των προαναφερόμενων ξηρών καρπών. Αλλά το σημαντικό είναι ότι μέσα σε αυτό το διάστημα τα ζώα δεν πρόλαβαν να προσαρμοστούν στις έντονες αλλαγές στη φύση.

Αφήνουμε το τσάι μας χωρίς να το έχουμε πιει όλο και αρχίζουμε να ετοιμαζόμαστε για να επισκεφτούμε την ταϊγκά.

Το μονοπάτι του αφεντικού


Πηγή: Anna Gruzdeva

Η αρκούδα στη Σιβηρία, αλλά και σε όλη τη Ρωσία, είναι κάτι περισσότερο από αρκούδα. Οι ενασχολούμενοι με το πολιτικό ίματζ τη χρησιμοποιούν σαν σύμβολο της εθνικής ισχύος, οι επαγγελματίες του μάρκετινγκ σαν κερδοφόρο εμπορικό σήμα, οι δημοσιογράφοι ως μέσο για να αυξήσουν την τηλεθέαση των βραδινών ειδήσεων, και οι πολίτες σαν φόβητρο για τους αλλοδαπούς τουρίστες. Για τους ζωολόγους όμως, η καφέ αρκούδα, είναι η απλώς η καφέ αρκούδα, δηλαδή το ογκώδες σαρκοφάγο θηλαστικό που διαβιεί σχεδόν σε όλη τη δασική ζώνη της Ρωσίας.

«Πώς και η αρκούδα ανακηρύχθηκε αφεντικό της ταϊγκά;», διερωτάται με ειλικρίνεια ο Κοζέτσκιν. «Υπάρχουν ακόμη η rosomaha, οι λύκοι, οι λύγκες... Η καφέ αρκούδα απλά είναι το πιο πολυάριθμο θηρίο στο δρυμό μας».

Σε αυτή την πυκνή ταϊγκά η καφέ αρκούδα είναι πραγματικά η πιο πολυάριθμη. Περισσότερα από αυτή, είναι μάλλον... τα τσιμπούρια.

«Και είναι πολλοί οι λαθροθήρες που κυνηγούν την αρκούδα;»

«Όχι ιδιαίτερα. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Δηλαδή ότι λίγοι είναι οι επαγγελματίες κυνηγοί που πηγαίνουν για την αρκούδα».

Ανθρωπος, αρκούδα και κυνήγι

Στη μακρά περίοδο της κοινής ιστορίας τους ο άνθρωπος και η αρκούδα κατανάλωναν το ίδιο φαγητό, χρησιμοποιούσαν παρόμοια καταφύγια και συχνά κυνηγούσαν ο ένας τον άλλο. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αυτόχθονες λαοί της Σιβηρίας, και ειδικότερα οι Εβένκοι, αντιμετώπιζαν την αρκούδα με σεβασμό και την αποκαλούσαν «αμάκα», δηλαδή «παππού», ενώ οι ρώσοι αγρότες παλιοί κάτοικοι της Σιβηρίας ονόμαζαν την αρκούδα «αφεντικό». Για αυτούς, το κυνήγι του συγκεκριμένου θηρίου ήταν ένα φυσικό μέσο επιβίωσης και συνοδευόταν από ειδικά τελετουργικά και γιορτές.

Όταν ο άνθρωπος εγκατέλειψε τα δάση, το κυνήγι της αρκούδας έγινε μια δραστηριότητα γεμάτη συναίσθημα και κύρος, ή απλώς το κυνήγι ενός σημαντικού «τροπαίου». Διότι το να αντιμετωπίσει κανείς μια αρκούδα μόνος του, ή με τη συνοδεία σκυλιών, είναι ένα αληθινά επικίνδυνο εγχείρημα. Τον 20ο αιώνα όμως, ιδιαίτερα στα μέσα της δεκαετίας του ΄80, όταν στη Ρωσία καθιερώθηκε η άδεια για το κυνήγι του «αφεντικού», οι επαγγελματίες κυνηγοί άρχισαν να θηρεύουν την αρκούδα όλο και λιγότερο, και ο αριθμός της στην ταϊγκά αυξήθηκε. Πλέον, οι αρκούδες επισκέπτονται πολύ συχνά κατοικημένες περιοχές, σκοτώνουν στις φάρμες κατσίκες, άλογα, αγελάδες και χοίρους, τρομάζουν τους παραθεριστές και τους κατοίκους των πόλεων.

«Το κυνήγι είναι μια μέθοδος ρύθμισης του πληθυσμού, είναι μια επίπονη και ελάχιστα επικερδής εργασία», συλλογίζεται ο Βλαντίμιρ. «Ο αγροτικός πληθυσμός εξαφανίζεται, οι κυνηγοί, οι οποίοι με καλά σκυλιά μπορούν να εξουδετερώσουν με τον ενδεδειγμένο τρόπο μια αρκούδα, λιγοστεύουν, ενώ για τους νέους αυτό δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον. Από την άλλη, υπάρχουν ερασιτέχνες κυνηγοί, αυτοί με το “χοντρό πορτοφόλι”. Στους συγκεκριμένους, δεν αρέσει η όλη φασαρία με τα σκυλιά. Παίρνουν ένα πλεούμενο, κάθονται αναπαυτικά, βλέπουν την αρκούδα να βόσκει σε κάποιο ξέφωτο, σημαδεύουν και τη χτυπούν. Αυτό, οι ίδιοι το αποκαλούν “κυνήγι”. Αν είναι δυνατόν!»

Σήμερα, για έναν απλό κυνηγό το κυνήγι της αρκούδας έχει γίνει πιο δύσκολη υπόθεση. Η άδεια γι’ αυτό στοιχίζει περίπου 70 ευρώ, ενώ τα τελευταία χρόνια απαγορεύτηκε και το κυνήγι σε φωλιές, καθώς ο τρόπος αυτός απόκτησης θηράματος θεωρήθηκε «απάνθρωπος». Στην αρχαιότητα όλοι οι λαοί της Ευρασίας θήρευαν την καφέ αρκούδα στη φωλιά της και σπανιότερα κυνηγούσαν το θηρίο που έτυχε να συναντήσουν, και το οποίο, εφόσον καλούσε τον κυνηγό «σε μάχη», άφηνε τις γρατσουνιές του στα δέντρα. «Βγες έξω, γέροντα», του φώναζαν, ζητώντας συγγνώμη και εκφράζοντας το σεβασμό τους προς το θαυμάσιο ζώο.

Τι να προσέχετε


Πηγή: Anna Gruzdeva

Τόσο οι ζωολόγοι, όσο και οι έμπειροι κυνηγοί, αναφέρουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγεις τα προβλήματα με το θηρίο, είναι να μην αναζητάς τη συνάντηση με αυτό. Επομένως, αν τύχει να βρεθείτε στην ταϊγκά, κοιτάξτε στο βάθος του δάσους, παρατηρείστε αν κουνιούνται οι θάμνοι, αφουγκραστείτε αν ηχεί από μακριά μουγκρητό, και αν το θηρίο βρεθεί κάπου κοντά, αλλά δεν έχει προλάβει να σας δει, τότε ήσυχα -αλλά όχι τρέχοντας- απομακρυνθείτε.

Μια «φυσιολογική» καφέ αρκούδα, είναι ένα επικίνδυνο αρπακτικό, το οποίο ωστόσο δεν επιδιώκει να συναντήσει άνθρωπο, καθώς μάλιστα, τον φοβάται. Αυτή η «διπλωμάτισσα», όπως τη χαρακτηρίζει ο Κοζέτσκιν, όταν σας ακούσει, θα προσπαθήσει και αυτή να φύγει. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που η συνάντηση με την αρκούδα μπορεί να αποβεί μοιραία. Για παράδειγμα, αν δείτε όμορφα χνουδωτά αρκουδάκια (αυτά από ανοησία μπορούν να βγουν σε αυτοκινητόδρομο και σε μονοπάτια για τον κόσμο σε δρυμούς και δημόσια πάρκα), μην βιαστείτε να φωτογραφηθείτε ή να παίξετε με αυτά, καθώς η μητέρα τους, ακόμη και αν βρίσκεται σε απόσταση εκατό μέτρων από εκεί, πιθανότατα θα μυρίσει τον εχθρό και θα τρέξει για «ξεκαθάρισμα των λογαριασμών».

Δεν είναι επιθυμητό να ενδιαφερθείτε και για τα μέρη όπου η καφέ αρκούδα έκρυψε τη λεία της. Κανείς δεν θέλει να μοιράζεται το φαγητό του με έναν ξένο. Ενώ, τον Ιούνιο και Ιούλιο, έχετε το νου σας αν τύχει να δείτε πουθενά κοντά ίχνη από δυο αρκούδες μαζί, επειδή, όπως λέγουν οι ζωολόγοι, την εποχή της έξαψης και του ζευγαρώματος του ζώου ένα δυστύχημα είναι ακόμη πιο πιθανό. Το σημαντικότερο είναι να παρατηρείτε γύρω σας, καθώς και να δείχνετε με συνομιλίες, γέλιο, φωνή, ότι βρίσκεστε στο δάσος. Επειδή, η αναπάντεχη για την αρκούδα συνάντηση μαζί σας, για παράδειγμα σε ένα σημείο με καρπούς του δάσους, μπορεί να είναι θανατηφόρα. Για εσάς. 

Σας άρεσε το άρθρο μας; Παρακαλούμε, πληκτρολογήστε το σχόλιό σας κάτω από το κείμενο ή στη σελίδα μας στο Facebook!

+
Kάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook!