Ο άνθρωπος που τη μουσική του ξέρει κάθε ρώσος μαθητής

Στις 16 Δεκεμβρίου συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Γκεόργκι Σβιρίντοφ, ενός από τους σημαντικότερους ρώσους συνθέτες του 20ου αιώνα.
Georgy Sviridov
Γιούρι Μαρούσιν (δεξιά) και Γκεόργκι Σβιρίντοφ, Λενινγκράντ. Πηγή: Yuri Belinsky/TASS

Το όνομα του Γκεόργκι Σβιρίντοφ είναι ελάχιστα γνωστό διεθνώς. Στη Ρωσία όμως, απλά δεν υπάρχει άνθρωπος που να μη γνωρίζει τη μουσική του. Ακόμα κι εκείνοι που δεν ενδιαφέρθηκαν ποτέ για την τέχνη, συνήθισαν επί πολλές δεκαετίες να ακούν κάθε βράδυ το δυναμικό ρυθμό του «Χρόνε, τρέξε!» (Vrémya vperyόd!) ως μουσική υπόκρουση των ειδήσεων στο Πρώτο Κανάλι της Κεντρικής Τηλεόρασης της ΕΣΣΔ, και αργότερα και της ρωσικής τηλεόρασης. Οποιοσδήποτε μαθητής μπορεί να τραγουδήσει και το τραγικού ύφους «Ρομάντζα» του Σβιρίντοφ από τη μουσική της ταινίας «Χιονοθύελλα» (Metél), που ακούγεται συχνά στις συναυλίες κλασσικής μουσικής και όχι μόνο. Ο Σβιρίντοφ βίωσε όλες τις δυστυχίες που βρήκαν τη Ρωσία τον 20ο αιώνα και τις συμπεριέλαβε στη μουσική του, η οποία, χάρη στο γεγονός αυτό μιλάει στην ψυχή όλων.

"Ρομάντζα". Πηγή: YouTube

Από τα βάθη της Ρωσίας

Ο Σβιρίντοφ γεννήθηκε στα βάθη της Ρωσίας, είδε το πρώτο φως σε μια μικρή πόλη της περιφέρειας του Κουρσκ στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Όταν ύστερα από δυο χρόνια έγινε η Οκτωβριανή επανάσταση, ο πατέρας του πήγε με το μέρος των μπολσεβίκων και το 1919 τον εκτέλεσε ο Λευκός στρατός. Η μητέρα του Γκεόργκι έμεινε χήρα με δυο παιδιά. Ως χήρα δολοφονηθέντος κομμουνιστή, λάμβανε βοήθεια από το νέο καθεστώς και της πρότειναν να επιλέξει ανάμεσα σε ... μια αγελάδα και σε ένα πιάνο που είχε κατασχεθεί από αριστοκράτη. Όλως περιέργως αυτή προτίμησε το πιάνο. Όπως σημειώνουν οι βιογράφοι του συνθέτη, αυτή από τότε ήδη είχε προσέξει την ασυνήθιστη κλίση του τετράχρονου γιου της στη μουσική.

Να παίξει όμως στο πιάνο δεν έμαθε καθόλου γρήγορα, καθώς όταν ήταν παιδί παράτησε τα μαθήματα. Από την άλλη, έμαθε μόνος του να παίζει μπαλαλάικα, το εθνικό έγχορδο που ήταν παρόν σε κάθε γιορτή. Οι παιδαγωγοί της μουσικής σχολής, στα χέρια των οποίων βρέθηκε μετά τη μετακόμιση της οικογένειας στην πόλη του Κουρσκ, πρόσεξαν γρήγορα το μουσικό χάρισμα του Σβιρίντοφ και του συνέστησαν να σπουδάσει σοβαρά. Στα 17 του έφυγε στο Λένινγκραντ και εισήχθη σε μουσική σχολή με πρωτοκλασάτους δασκάλους, ενώ ταυτόχρονα με τον Σβιρίντοφ σπούδαζαν ο Νιτκίτα Μπογκοσλάβσκι και ο Βασίλι Σολοβιόφ-Σεντόι, διάσημοι συνθέτες-τραγουδοποιοί μελλοντικά. Εκεί άρχισε τα μαθήματα στη σύνθεση και ο Σβιρίντοφ. Ήδη από τα φοιτητικά χρόνια έγραψε τον κύκλο μουσικών συνθέσεων με λυρικό χαρακτήρα που βασιζόταν στα ποιήματα του Πούσκιν, ο οποίος έγινε πολύ δημοφιλής και συμπεριλήφθηκε στο ρεπερτόριο των μεγάλων ρώσων τραγουδιστών Σεργκέι Λέμεσεφ και Αλεξάντρ Πιρογκόφ.

Παρ’ όλα αυτά, τα κυριότερα επαγγελματικά μαθήματα ο Σβιρίντοφ θα τα έπαιρνε στο μέλλον, στο Ωδείο του Λένινγκραντ. Εκεί, δάσκαλός του ήταν ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, ο οποίος έγινε και φίλος, μέντορας και σύμβουλός του για πολλές δεκαετίες. Η θαυμάσια ολοκλήρωση των σπουδών στο Ωδείο, η οποία επισφραγίστηκε με την Α΄ Συμφωνία και το Κονσέρτο για έγχορδα, συνέπεσε σχεδόν με την έναρξη του Μεγάλου Πατριωτικού πολέμου (μεταξύ ΕΣΣΔ και Γερμανίας). Ο Σβιρίντοφ επιστρατεύτηκε αμέσως και στάλθηκε σε στρατιωτική σχολή. Ευτυχώς, μερικούς μήνες αργότερα αποστρατεύτηκε για λόγους υγείας, καθώς είχαν αφήσει τα σημάδια τους σε αυτόν η ελλιπής διατροφή στα χρόνια του εμφυλίου και η σωματική εξάντληση στα νεανικά χρόνια, όταν ο μελλοντικός συνθέτης αναγκάστηκε με σκληρή δουλειά να αναπληρώσει τη μουσική εκπαίδευση που έχασε όταν ήταν παιδί.

«Χρόνε, τρέξε!» (Vrémya vperyόd!). Πηγή: YouTube

Σύμμαχος ο λόγος

Τα χρόνια του πολέμου απέβησαν για τον Σβιρίντοφ πολύ έντονα από δημιουργική άποψη. Ακολουθώντας τη φιλαρμονική του Λένινγκραντ που εκκενώθηκε στο Νοβοσιμπίρσκ, συνέθετε πολύ, μεταξύ άλλων και για το θέατρο. Ήταν μια περίοδος μεγάλης συσσώρευσης δεξιοτήτων και καθορισμού προτεραιοτήτων, που οδήγησε στην αληθινή επαγγελματική απογείωση του Σβιρίντοφ τη δεκαετία το ΄50. Στις «αποσκευές» των συνθέσεών του υπήρχαν ήδη συμφωνικές και οργανικές συνθέσεις, μουσική για ταινίες και θεατρικά έργα.

Πιο έντονοι οι ήχοι του Σβιρίντοφ έγιναν όταν αυτός συνδύασε τη μουσική του με το ρωσικό ποιητικό λόγο. Μάλιστα, αυτός δεν επέλεγε μόνο τον δοκιμασμένο και εγγυημένο Πούσκιν, αλλά και τον Αλεξάντρ Μπλοκ, τον Σεργκέι Εσένιν, καθώς και «ημι-απαγορευμένους» - «ημι-ετιπρεπόμενους» τη σοβιετική εποχή ποιητές. Η ικανότητά τους όμως να εκφράζουν το ρωσικό πνεύμα κατέστη πειστική όχι μόνο για τον συνθέτη, αλλά και για τους ακροατές του. Το 1960 ο συνθέτης έλαβε μια από τις ανώτερες διακρίσεις στην ΕΣΣΔ, το Βραβείο Λένιν, για το «Παθητικό ορατόριο» με στίχους του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι.

Αναγνώριση για το έργο του Σβιρίντοφ αποτέλεσαν και άλλα δύο σοβιετικά κρατικά βραβεία, τα οποία έλαβε για τους κύκλους των «Τραγουδιών του Κουρσκ» και το «Στεφάνι του Πούσκιν», ενώ τιμήθηκε και με τον τίτλο του Ήρωα της Σοσιαλιστικής Εργασίας, κάτι εξαιρετικά σπάνιο για εκπροσώπους της Τέχνης. Όμως ως αληθινή  αναγνώριση θα πρέπει μάλλον να θεωρηθεί το γεγονός ότι για το δικαίωμα να ερμηνεύσουν πρώτοι τις συνθέσεις τους ανταγωνίζονταν μεταξύ τους σπουδαίοι τραγουδιστές όπως η Ελένα Ομπραζτσόβα και ο Ντμίτρι Χβοροστόβσκι, ενώ τα έργα του Σβιρίντοφ εξακολουθούν να ερμηνεύονται και σήμερα στις ρωσικές συναυλιακές αίθουσες.

+
Kάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook!