Χριστούγεννα μόνο για «γαλαζοαίματους» τσάρους

Πως γιόρταζαν οι Ρομανόφ, και τα δώρα που αντάλλαζαν, που μερικές φορές ήταν εντελώς … μακάβρια.
Christmas in russian tzar family
Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο Ανάκτορο Ανίτσκοφ της Αγίας Πετρούπολης. Πηγή: Αλεξέι Τσερνισόφ

Η παράδοση του εορτασμού των Χριστουγέννων οικογενειακά, με δέντρο και δώρα, εμφανίστηκε στη ρωσική αυλή επί Νικολάου Α΄ χάρη στη σύζυγό του, Αλεξάντρα Φιόντοροβνα, η οποία γεννήθηκε ως πριγκίπισσα Σαρλότ. Οικογενειακές γιορτές, όπως αυτή, της θύμιζαν την πατρίδα της, την Πρωσία. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο (έλατο) το στόλιζαν την παραμονή, αμέσως μετά την αγρυπνία στο Μέγαρο Μουσικής ή στη Ροτόντα των Χειμερινών Ανακτόρων. Για το κάθε μέλος της οικογένειας στόλιζαν το δικό του δέντρο, δίπλα από το οποίο τοποθετούνταν ένα τραπέζι με λευκό κάλυμμα και δώρα.

Όπως έγραφε η νεαρή δεσποινίδα της αυτοκρατορικής αυλής, βαρονέσα Μαρία Φρέντερικς: «Μας μάζευαν πάντα αρχικά στα εσωτερικά διαμερίσματα της Μεγαλειότητάς της. Εκεί, δίπλα από τις κλειστές πόρτες <…> αγωνίζονταν και σπρώχνονταν όλα τα παιδιά μεταξύ τους, συμπεριλαμβανομένων και αυτών της τσαρικής οικογένειας, ποιο θα μπει πρώτο στην πολυπόθητη αίθουσα. Η αυτοκράτειρα πήγαινε μπροστά για να παρατηρήσει ακόμα μια φορά όλα τα τραπέζια, κι εμείς είχαμε χτυποκάρδι χαράς και αδημονίας. Ξαφνικά ακουγόταν ένα καμπανάκι, οι πόρτες άνοιγαν και τρέχαμε με θόρυβο μέσα στη φωτισμένη από χιλιάδες κεριά αίθουσα. Η αυτοκράτειρα οδηγούσε η ίδια τον καθένα στο καθορισμένο τραπέζι και μοίραζε τα δώρα».

Σκίτσο της Μεγάλης Δούκισσας Όλγα Αλεξάντροβνα.

Η παράδοση συνεχίστηκε και μετά το θάνατο του Νικολάου Α΄, άλλαζε μόνο το μέρος της γιορτής. Επί Αλεξάνδρου Β΄ ήταν συνήθως η Χρυσή Αίθουσα των Χειμερινών Ανακτόρων, ενώ ο γιός του Αλέξανδρος Γ΄ προτιμούσε το Παλάτι Γκάτσινα, όπου τα δέντρα τα τοποθετούσαν στην Κίτρινη και στη Βαθυκόκκινη αίθουσα, ενώ επί βασιλείας του Νικολάου Β΄ τα οικογενειακά Χριστούγεννα γιορτάζονταν στο Παλάτι του Αλεξάνδρου στο Τσάρσκογε Σιλό. Ένα πράγμα μόνο δεν άλλαζε, η βασανιστική αναμονή του θαύματος μπροστά από τις κλειστές πόρτες, η οποία περιγράφεται στα απομνημονεύματα της κόρης του Αλεξάνδρου Β΄, μεγάλης πριγκίπισσας Όλγκα Αλεξάντροβνα: «Γευματίζαμε στο δωμάτιο δίπλα από την αίθουσα δεξιώσεων. Οι πόρτες της αίθουσας ήταν κλειστές, μπροστά τους στέκονταν φρουροί οι Κοζάκοι της συνοδείας <…> Όλοι μας <…> περιμέναμε ένα μόνο πράγμα, πότε επιτέλους θα μαζέψουν το άχρηστο για όλους επιδόρπιο και οι γονείς θα σηκωθούν απ’ το τραπέζι για να πάνε στην αίθουσα δεξιώσεων. Αλλά και τα παιδιά, και όλοι οι υπόλοιποι έπρεπε να περιμένουν πότε ο αυτοκράτορας θα χτυπήσει το κουδούνι. Και τότε, ξεχνώντας το πρωτόκολλο και όλους τους τύπους, ξεχύνονταν όλοι στις πόρτες της αίθουσας δεξιώσεων.

Οι πόρτες άνοιγαν διάπλατα και βρισκόμασταν πλέον στο μαγικό βασίλειο». Η αίθουσα θύμιζε πραγματικά το μαγικό δάσος. Σε αυτή υπήρχαν έξι δέντρα για τα μέλη της οικογένειας και πολλά άλλα για τους συγγενείς και τους αυλικούς. Όλα ήταν στολισμένα με φωτάκια, επιχρυσωμένα και επαργυρωμένα φρούτα και παιχνιδάκια.

 

Τα τσαρικά δώρα

Σκίτσο της Μεγάλης Δούκισσας Όλγα Αλεξάντροβνα.

Την προμήθεια των δώρων για τα χριστουγεννιάτικα δέντρα του παλατιού επωμίζονταν οι ζαχαροπλάστες της Αγίας Πετρούπολης. Τα «σετ δώρων» είναι απίθανο να ενθουσίαζαν τα σημερινά παιδιά. Το 1880 το καθένα από αυτά περιλάμβανε δυο σακουλάκια με γλυκίσματα («Η γαλλική έκπληξη» και «Τα σοκολατάκια»), δυο μανταρίνια και δυο μήλα. Στους μεγάλους πρίγκιπες πρόσθεταν επίσης ένα κουτάκι αποξηραμένα δαμάσκηνα και στον αυτοκράτορα Αλέξανδρο Β΄ ένα κουτί βερίκοκα. Βέβαια, τα βασικά δώρα ήταν εκείνα που χάριζαν το ένα στο άλλο τα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας. Οι εστεμμένοι γονείς προσπαθούσαν να ενθαρρύνουν τα ταλέντα των παιδιών τους. Ο νεότερος στην οικογένεια του Νικολάου Α΄, μεγάλος πρίγκιπας, Μιχαήλ Νικολάγεβιτς, έλαβε κάποια Χριστούγεννα ένα βιολοντσέλο, το όργανο στο οποίο ονειρευόταν να μάθει να παίζει, ενώ στην αδελφή του Όλγκα χάρισαν το 1843 ένα θαυμάσιο πιάνο μάρκας Wirth. Τα παιδιά αγόραζαν στους γονείς τους δώρα με δικά τους λεφτά, ή έφτιαχναν κάποια χειροτεχνία. Η μεγάλη πριγκίπισσα Όλγκα Αλεξάντροβνα θυμάται σχετικά με το δώρο της στον Αλέξανδρο Γ΄: «Το δώρο που έκανα πάντα στον μπαμπά, ήταν φτιαγμένο με τα χέρια μου. Ήταν μαλακές κόκκινες παντόφλες με κεντημένα λευκά σταυρουδάκια. Χαιρόμουν τόσο πολύ να βλέπω να τα φοράει!».

Τα … μακάβρια δώρα

Τον τίτλο του πιο αλλόκοτου δώρου διεκδικεί το ρεβόλβερ Smith & Wesson № 38 με θήκη και εκατό σφαίρες, το οποίο ο Αλέξανδρος Γ΄ έλαβε από την αυτοκράτειρα Μαρία Φιόντοροβνα. Οι καιροί ωστόσο ήταν ανήσυχοι, Δεκέμβριος του 1881, δεν είχαν περάσει ούτε 9 μήνες από την ημέρα που δολοφονήθηκε μέσα στο κέντρο της Αγίας Πετρούπολης ο Αλέξανδρος Β΄. Πιθανόν, γι’ αυτό ακριβώς σε εκείνες τις γιορτές η αυτοκράτειρα χάρισε στους γιούς της Νικόλαο και Γεώργιο από ένα καλό αγγλικό μαχαίρι. Το πιο πρωτότυπο δώρο πάντως δέχτηκε από τους συγγενείς της η μεγάλη πριγκίπισσα, Αλεξάντρα Νικολάγεβνα, τα Χριστούγεννα του 1843. Μπαίνοντας στην Αίθουσα Συναυλιών των Χειμερινών Ανακτόρων, ανακάλυψε δεμένο στο δέντρο… τον αρραβωνιαστικό της πρίγκιπα Φρειδερίκο Γουλιέλμο του Έσσεν-Κάσελ, με τον οποίο είχαν λογοδοθεί έξι μήνες πριν. Ο πρίγκιπας έφτασε στην Αγία Πετρούπολη την παραμονή (τον Ιανουάριο είχε οριστεί ο γάμος), αλλά η άφιξή του είχε κρατηθεί μυστική.

Φιλανθρωπικά χριστουγεννιάτικα δέντρα  

Δεν ξέχναγαν και τους υπηκόους τους οι Ρομάνοφ. Ο Νικόλαος Α΄ διοργάνωνε χριστουγεννιάτικη λαχειοφόρο αγορά για τις δεσποινίδες επί των τιμών, παιδαγωγούς, παραμάνες, υπηρέτες και τους άλλους κατοίκους των ανακτόρων. Ο καθένας έβγαζε από το δοχείο ένα κλήρο, μετά ο αυτοκράτορας πρόφερε κατά σειρά τις ονομασίες των κλήρων και οι κάτοχοί τους λάμβαναν από τα χέρια της αυτοκράτειρας το δώρο, ένα βάζο, μια λάμπα ή ένα πορσελάνινο σερβίτσιο.

Σκίτσο της Μεγάλης Δούκισσας Όλγα Αλεξάντροβνα.

Το 1866 η αυτοκρατορική οικογένεια πραγματοποίησε για πρώτη φορά στο Ανάκτορο Ανίτσκοφ φιλανθρωπική-ψυχαγωγική εκδήλωση με χριστουγεννιάτικο δέντρο για 100 φτωχά παιδιά. Αυτά έπαιρναν ως δώρο ένα γούνινο παλτό, ρούχα ή φόρεμα, και μετά από το κέρασμα ο νεαρός διάδοχος Αλέξανδρος (ο μελλοντικός Αλέξανδρος Γ΄), έδινε εντολή να ρίξουν το εορταστικό δέντρο για να μπορέσουν τα παιδιά να διαλέξουν τα ίδια αναμνηστικό παιχνιδάκι. Από τότε τα χριστουγεννιάτικα δέντρα στα ανάκτορα για τα φτωχά παιδιά διεξάγονταν κάθε χρόνο και η εκπροσώπηση της αυτοκρατορικής οικογένειας σε αυτές τις εκδηλώσεις ολοένα και αυξανόταν.

Το 1907 ο αυτοκράτορας Νικόλαος Β΄ επισκέφθηκε 6 χριστουγεννιάτικα δέντρα μόνο στο Τσάρσκογε Σιλό, σε νοσοκομεία, σε σχολή παιδαγωγών και σε στρατώνες. Να πώς θυμάται μια από αυτές τις γιορτές ο επικεφαλής της αυτοκρατορικής ανακτορικής φρουράς Αλεξάντρ Σπιριντόβιτς: «Στο κέντρο του ιπποστασίου τοποθετήθηκε μια εξέδρα με ένα τεράστιο χριστουγεννιάτικο δέντρο που έφτανε ως το ταβάνι, στολισμένο με χιλιάδες ηλεκτρικά λαμπάκια  <…> Στις δύο η ώρα ακριβώς έφτασε ο αυτοκράτορας με όλα τα παιδιά του και τη μεγάλη πριγκίπισσα Όλγκα Αλεξάντροβνα <…> Οι στρατιωτικοί έρχονταν με τη σειρά στο τραπέζι και τράβαγαν στην τύχη τα αριθμημένα χαρτάκια. Οι μεγάλες πριγκίπισσες, ο νεαρός διάδοχος και αξιωματικοί έβρισκαν τα δώρα με τον ίδιο αριθμό και τα έφερναν στην Όλγκα Αλεξάντροβνα, η οποία τα παρέδιδε σ’ αυτούς που τα κέρδισαν <…> Ο νεαρός διάδοχος εύρισκε πολύ διασκεδαστική τη διανομή των δώρων. Ευχαριστιόταν ιδιαίτερα όταν κάποιος κέρδιζε ξυπνητήρι. Οι αξιωματικοί το έβαζαν να κτυπήσει και ο μικρός χαιρόταν ιδιαίτερα».

Χρόνια πολλά!

+
Kάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook!