Αιωνόβια έργα: Από το εργοστάσιο αυτοκινήτων έως το Ερμιτάζ

Οι βιομηχανικοί χώροι του 19ου – 20ου αιώνα σε όλη τη Ρωσία μεταμορφώνονται.
Vinzavod_468
Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Vinzavód. Πηγή: Lite / wikipedia.org

Ισορροπία ανάμεσα στην ιστορία και τη σύγχρονη εποχή, προσπαθούν να επιτύχουν οι ειδικοί που έχουν αναλάβει τις ανακατασκευές σημαντικών ιστορικών βιομηχανικών χώρων. Παράλληλα, στόχος τους είναι να διαφυλάξουν τα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του παρελθόντος. Ένα από μεγαλύτερα έργα βρίσκεται σε εξέλιξη στο μέρος όπου είναι το μεγαλύτερο ίσως στην τέως ΕΣΣΔ και στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες εργοστάσιο αυτοκινήτων ZIL, στη Μόσχα. Η RBTH περιγράφει πώς ήταν και πώς θα γίνει αυτό το θρυλικό μέρος, ενώ θυμίζει τα επιτυχημένα παραδείγματα άλλων ανακατασκευών στη Ρωσία.

Η ιστορία του θρυλικού ZIL (Εργοστάσιο ονόματι Λιχατσιόφ) ξεκίνησε το 1916, όταν η κυβέρνηση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ενέκρινε το πρόγραμμα κατασκευής στη χώρα 6 εργοστασίων αυτοκινήτων. Το μεγαλύτερο από αυτά ήταν το ΑΜΟ (Εταιρία Αυτοκινήτων Μόσχας, το μελλοντικό ZIL), το οποίο ανέλαβε να κατασκευάζει φορτηγά ενάμιση τόνου με άδεια από την ιταλική FIAT. Για την εργασία πάνω στο αρχιτεκτονικό πρόγραμμα κλήθηκαν οι διάσημοι αρχιτέκτονες Αλεξάντρ Κουζνετσόφ, Αρτούρ Λολέιτ και Κονσταντίν Μέλνικοφ. Με την επανάσταση, το νέο σοβιετικό καθεστώς το εθνικοποίησε, το 1918, το μετέτρεψε σε μηχανουργεία αυτοκινήτων, ενώ η κατασκευή των πρώτων σοβιετικών φορτηγών άρχισε εκεί το 1924. Ως το 1975 το ZIL παρήγαγε μέχρι 200 χιλιάδες αυτοκίνητα ετησίως. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ η παραγωγική ικανότητα της επιχείρησης μειώθηκε σημαντικά και το εργοστάσιο άρχισε να παρακμάζει.

Η αρχιτεκτονική

Εργοστάσιο ονόματι Λιχατσιόφ ZIL. Πηγή: RIA Novosti/Yuri Zaritovskiy

Το ZIL δικαιωματικά θεωρείται ένα από τα καλύτερα υποδείγματα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του 20ου αιώνα, τα διατηρημένα στοιχεία του μοντέρνου, συνδυάζονται με τις αυστηρές γραμμές του κατοπινού κονστρουκτιβισμού. Καλύτερα έχει διατηρηθεί το κόκκινο κτίριο της διεύθυνσης του εργοστασίου, το οποίο κτίστηκε σύμφωνα με το σχέδιο του Ιβάν Ζολτόβσκι και του νεαρού τότε Κονσταντίν Μέλνικοφ το διάστημα 1916-1918. Ωστόσο, σύμβολο του ZIL έγινε το αποτελούμενο από τρία τμήματα μονώροφο κτίριο του χυτηρίου με την τεράστια γυάλινη πρόσοψη και τις τετραγωνικές κολώνες από μπετόν αρμέ.

Krasnyi Oktyabr. Το διάσημο εργοστάσιο ζαχαροπλαστικής «Κόκκινος Οκτώβρης» φτιάχτηκε από την εταιρία Einem την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα. Μετά την επανάσταση εθνικοποιήθηκε και ονομάστηκε «Κρατικό Εργοστάσιο Ζαχαροπλαστικής Αρ. 1, πρώην Einem». Την τωρινή του ονομασία απέκτησε το 1922. Το 2007 η γραμμή παραγωγής μεταφέρθηκε στο χώρο του εργοστασίου Babaev, ενώ ο «Κόκκινος Οκτώβρης» άρχισε να μετατρέπεται σε συγκρότημα τεχνών. Από το 2004 ως το 2009 λειτουργούσε εδώ το πολιτιστικό κέντρο ART Strelka. Σήμερα τους πρώην χώρους παραγωγής σοκολάτας, οι οποίοι ανήκουν στην εταιρία Guta Development, νοικιάζουν το Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής και Σχεδίου Strelka, κορυφαία γραφεία αρχιτεκτονικής, γραφεία σύνταξης περιοδικών, γκαλερί και καταστήματα.

Η πρόσοψη, η οποία είχε ανακηρυχθεί μνημείο του κονστρουκτιβισμού, κατεδαφίστηκε παράνομα το 2015 προκαλώντας θύελλα επικρίσεων από τους προασπιστές της ιστορικής κληρονομιάς της πόλης. Ο συντονιστής του κινήματος «Αρχιτεκτονική εποπτεία», Κονσταντίν Μιχάιλοφ, αναφέρει ότι ο αριθμός των κατεδαφισθέντων ιστορικών κτιρίων στο χώρο του ZIL είναι αδικαιολόγητα μεγάλος και πως όλα όσα συνέθεταν επί δεκαετίες την έμπροσθεν όψη του ZIL, μ’ εξαίρεση το κτίριο της διεύθυνσης του εργοστασίου, καταστράφηκαν. Επισημαίνει, πως το μοναδικό καλοδεχούμενο γεγονός είναι το άνοιγμα της κεντρικής αλέας που οδηγεί στο ποταμό Μόσχοβα. Στο δρόμο αυτό, που κατασκευάστηκε στο πνεύμα του κονστρουκτιβισμού και στον οποίο για πολύ καιρό είχαν πρόσβαση μόνο οι υπάλληλοι του εργοστασίου, αποτελεί τώρα δημόσιο χώρο.

Το μέλλον

Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Vinzavód. Πηγή: Lite / wikipedia.org

Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Vinzavód. Στις αρχές του 19ου αιώνα στο μέρος όπου βρίσκεται σήμερα το Vinzavod (Οινοποιείο) λειτουργούσε η ζυθοποιία του εμπόρου Νικίφορ Προκόφιεφ, και τα έτη 1870-1880 ο «Ρωσικός Συνεταιρισμός Ζυθοποιίας και Υδρομελιού Μόσχας» («Μοσχοβίτικη Βαυαρία») των αδελφών Ιβάν και Κιρίλ Ταρούσιν. Τη σοβιετική εποχή το εργοστάσιο εγκαταλείφθηκε, ενώ το 2007 ο επιχειρηματίας Ρομάν Τροτσένκο δημιούργησε στο συγκεκριμένο χώρο το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Vinzavod, με ιδιωτικές γκαλερί, εκθεσιακές αίθουσες, καταστήματα. Να προσαρμόσει τα άλλοτε τμήματα παρασκευής αλκοολούχων του εργοστασίου σε χώρους εκθέσεων, ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Αλεξάντρ Μπρόντσκι.

Στα τέλη του 2011, οι αρχές της πρωτεύουσας κήρυξαν διεθνή διαγωνισμό για ένα πρόγραμμα ανάπτυξης της βιομηχανικής ζώνης του ZIL, σκοπεύοντας να δημιουργήσουν εκεί μια νέα περιοχή που θα γινόταν κέντρο επιχειρηματικής και πολιτιστικής δραστηριότητας. Επικράτησε το σχέδιο του αρχιτεκτονικού γραφείου Proekt Meganom που προέβλεπε την κατασκευή ενός κατοικήσιμου χώρου 2500 στρεμμάτων με πολιτιστικά και εκπαιδευτικά κέντρα, αθλητικές, εμπορικές και ψυχαγωγικές υποδομές, καθώς και τη δημιουργία μιας μεγάλης ζώνης με πράσινο, που θα συνδέει το πάρκο Μπίτσεβσκι και το πάρκο Νησίδα Λοσίνι. Προκειμένου να συνδεθεί η περιοχή της βιομηχανικής ζώνης με τη λεωφόρο Βαρσάβσκι και το σταθμό του Μετρό Ναγκάτινσκαγια, οι αρχιτέκτονες πρότειναν την κατασκευή μιας γέφυρας. Το κύριο χαρακτηριστικό του σχεδίου ήταν η συνειδητή απόρριψη των πολύ ψηλών κτιρίων (όλες οι κατασκευές θα ήταν από 6 ως 14 ορόφους), με μοναδική εξαίρεση τον πύργο 150 μέτρων με βάση το σχέδιο του αμερικανού αρχιτέκτονα Χάνι Ρασίντ (Asymptote Architecture) με ασυνήθιστο καμπυλωτό περίγραμμα, στον οποίο θα υπάρχουν διαμερίσματα, γραφεία και καταστήματα.

Loft-project Etazhi. Το γνωστότερο loft-project (εκμετάλλευση χώρων όπως σοφίτες, στούντιο, αποθήκες) της Αγίας Πετρούπολης άνοιξε στο κτίριο του πρώην εργοστασίου αρτοποιίας Smolninskiy το 2007. Η δημιουργός του πρότζεκτ, Μαρία Ρομασόβα, αποφάσισε να οργανώσει στους σωζόμενους εσωτερικούς χώρους του εργοστασίου του 19ου αιώνα, όχι απλά μια γκαλερί, αλλά ένα ολοκληρωμένο πολιτιστικό κέντρο. Σήμερα λειτουργούν εδώ 7 εκθεσιακοί χώροι, καταστήματα, καφετέριες, ακόμη και ξενοδοχείο. Πραγματοποιούνται συναυλίες, διαλέξεις, φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, ενώ το καλοκαίρι η στέγη του πενταόροφου κτιρίου μετατρέπεται σε βεράντα.

Κατά μήκος του ποταμού Μόσχοβα θα εμφανιστεί παραλιακός δρόμος με ποδηλατοδρόμους και ζώνη για περιπάτους, ενώ ο κεντρικός δρόμος θα περιλαμβάνει κτίσματα πολιτιστικού χαρακτήρα, όπως θέατρα, μουσεία, αίθουσα συναυλιών 3 χιλ. θέσεων, εμπορικές στοές. Στο βόρειο τμήμα του ZIL θ’ ανοίξει ένα παράρτημα του Μουσείου Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης στη Μόσχα (επίσης με σχέδιο του Ρασίντ) και δραματικό θέατρο υπό τη διεύθυνση του Κονσταντίν Μπογκομόλοφ, γνωστού για τις παραστάσεις του στο θρυλικό Καλλιτεχνικό Θέατρο Μόσχας «Τσέχοφ». Η ανασυγκρότηση ξεκίνησε φέτος και θα διαρκέσει 6 χρόνια.

Ο επικεφαλής του εργαστηρίου πολεοδομίας της Ανώτατης Οικονομικής Σχολής, Γκλεμπ Βιτκόφ, σημειώνει ότι η μετατροπή αυτού του χώρου σε μια νέα περιοχή, που θα βρίσκεται κοντά στο ιστορικό κέντρο και σε κατοικούμενες συνοικίες, θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και πολιτιστικά κέντρα. Επίσης, θα δώσει ώθηση για την ανάπτυξη της λεγόμενης μεσαίας ζώνης της Μόσχας, που σημαίνει ότι θα μειωθεί ο φόρτος στον ιστορικό πυρήνα της, όπου βρίσκεται περίπου το 40% των θέσεων εργασίας.

16thLINE PROJECT. Η πιο γνωστή γκαλερί σύγχρονης τέχνης στο Ροστόβ του Ντον άνοιξε πριν από 6 χρόνια στο χώρο του πρώην εργοστασίου ζυμαρικών του εμπόρου Ναλμπάντοφ. Ο επιχειρηματίας και συλλέκτης Εβγκένι Σαμόιλοφ ανακαίνισε τα κτίρια του εργοστασίου του 19ου αιώνα και οργάνωσε σ’ αυτά εκθεσιακό χώρο, βιβλιοθήκη και εστιατόριο. Το 2012 πραγματοποιήθηκε εδώ το φεστιβάλ street art, γεγονός που θυμίζουν τα μεγάλα γκράφιτι στα τούβλινα κτίρια του πρώην εργοστασίου. Ένα χρόνο μετά, στη γειτονική 18η γραμμή άνοιξε ο χώρος τέχνης  MAKARONKA, όπου συστάθηκε το ανεξάρτητο θέατρο «18+», γκαλερί σύγχρονης τέχνης και στούντιο καλλιτεχνών.

Σας άρεσε το άρθρο μας; Παρακαλούμε, γράψτε ένα σχόλιο κάτω από το κείμενο ή στη σελίδα μας στο Facebook!

+
Kάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook!